Poród przedwczesny
Poród przedwczesny jest wciąż jednym z najważniejszych problemów współczesnej opieki nad kobietą ciężarną. Dotyczy on około 10% wszystkich urodzeń na świecie i stanowi jedną z głównych przyczyn zachorowalności oraz umieralności noworodków. Pomimo rozwoju medycyny nie zawsze możliwe jest przewidzenie jego wystąpienia, a wczesna identyfikacja czynników ryzyka, odpowiednia diagnostyka prenatalna oraz wdrożenie właściwej profilaktyki mogą zmniejszyć jego ryzyko i poprawić rokowanie dla noworodka.
Spis treści
Czym jest poród przedwczesny?
Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO, ang. World Health Organization) poród przedwczesny to poród występujący przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży, czyli przed 259. dniem ciąży.
Dolna granica wieku ciążowego, pozwalająca odróżnić poród przedwczesny od poronienia, różni się w zależności od kraju. W Polsce tradycyjnie przyjmuje się granicę 22+0 tygodnia ciąży, z uwzględnieniem obowiązujących kryteriów klasyfikacji urodzeń i poronień.
Podział porodu przedwczesnego
W zależności od wieku ciążowego wyróżnia się cztery rodzaje porodu przedwczesnego:
Im wcześniej dochodzi do porodu, tym większe jest ryzyko powikłań związanych z niedojrzałością noworodka.
Jak często dochodzi do porodu przedwczesnego?
Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w 2020 roku na świecie przedwcześnie urodziło się około 13,4 miliona dzieci, co stanowiło blisko 10% wszystkich żywych urodzeń.
W Polsce, zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego (GUS), w 2025 roku odnotowano 16 233 urodzenia przedwczesne spośród 238 956 wszystkich urodzeń. Stanowiły one 6,79% ogólnej liczby urodzeń oraz 7,02% urodzeń, dla których określono wiek ciążowy.
13,4 mln
wcześniaków urodzonych na świecie w 2020 roku
16 233
urodzenia przedwczesne w Polsce w 2025 roku
ok. 7%
urodzeń w Polsce to porody przedwczesne
W latach 2023–2025 liczba urodzeń przedwczesnych zmniejszyła się z 19 635 do 16 233, czyli o około 17,3%. Spadek ten wynikał jednak przede wszystkim ze zmniejszającej się liczby urodzeń w Polsce, ponieważ odsetek dzieci urodzonych przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży utrzymywał się na zbliżonym poziomie, wynoszącym około 7%.
W 2025 roku 80,4% wcześniaków urodziło się między 33. a 36. tygodniem ciąży, natomiast 881 dzieci przyszło na świat w 27. tygodniu ciąży lub wcześniej.
Jakie są czynniki ryzyka porodu przedwczesnego?
Pomimo postępu współczesnej perinatologii i neonatologii wcześniactwo pozostaje istotnym problemem medycznym, związanym ze zwiększonym ryzykiem powikłań zdrowotnych u noworodków. Dlatego szczególne znaczenie mają wczesna identyfikacja czynników ryzyka, odpowiednia diagnostyka prenatalna oraz wdrożenie właściwego postępowania profilaktycznego.
Poród przedwczesny jest powikłaniem o wieloczynnikowej etiologii. Do najważniejszych czynników ryzyka należą:
1 Wywiad położniczy i ginekologiczny
- ✓ poród przedwczesny lub przedwczesne pęknięcie błon płodowych (PPROM) w poprzedniej ciąży
- ✓ przebyte poronienia w drugim trymestrze ciąży
- ✓ zabiegi chirurgiczne na szyjce macicy
- ✓ wielokrotne zabiegi łyżeczkowania jamy macicy
- ✓ wady anatomiczne macicy
Przebyty samoistny poród przedwczesny jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka jego ponownego wystąpienia.
2 Czynniki demograficzne i socjoekonomiczne
- ✓ wiek matki poniżej 17. lub powyżej 35. roku życia
- ✓ niski status socjoekonomiczny
- ✓ ograniczony dostęp do opieki prenatalnej
- ✓ krótki odstęp pomiędzy kolejnymi ciążami, szczególnie poniżej 18 miesięcy
- ✓ przewlekły stres oraz niekorzystne warunki psychospołeczne
3 Stan odżywienia i styl życia
- ✓ niedowaga przed ciążą (BMI poniżej 18,5 kg/m²)
- ✓ niedożywienie
- ✓ palenie tytoniu
- ✓ spożywanie alkoholu i stosowanie substancji psychoaktywnych
- ✓ nadmierne obciążenie pracą fizyczną
4 Czynniki związane z obecną ciążą
- ✓ ciąża wielopłodowa
- ✓ ciąża uzyskana z wykorzystaniem technik wspomaganego rozrodu
- ✓ krwawienia z dróg rodnych, w tym związane z łożyskiem przodującym lub przedwczesnym oddzieleniem łożyska
- ✓ wielowodzie lub małowodzie
- ✓ choroby przewlekłe matki, takie jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca i choroby tarczycy
- ✓ zakażenia układu moczowego, dróg rodnych lub zakażenie wewnątrzowodniowe
- ✓ zaburzenia wzrastania płodu oraz inne powikłania położnicze
- ✓ skrócenie szyjki macicy stwierdzone w badaniu ultrasonograficznym
Należy pamiętać, że poród przedwczesny może wystąpić również u pacjentek, u których nie stwierdzono żadnych znanych czynników ryzyka.
Jak rozpoznajemy zagrożenie porodem przedwczesnym?
Rozpoznanie porodu przedwczesnego opiera się na ocenie objawów klinicznych, czynności skurczowej macicy oraz zmian zachodzących w obrębie szyjki macicy. Charakterystyczne jest występowanie regularnych skurczów macicy, którym towarzyszy postępujące skracanie i rozwieranie szyjki macicy przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży.
Do objawów mogących świadczyć o zagrożeniu porodem przedwczesnym należą:
- ✓ regularne skurcze macicy
- ✓ bóle podbrzusza przypominające bóle miesiączkowe
- ✓ uczucie ucisku w miednicy
- ✓ bóle okolicy lędźwiowo-krzyżowej
- ✓ krwawienie z dróg rodnych
- ✓ odpływanie lub sączenie płynu owodniowego
W przypadku wystąpienia powyższych objawów pacjentka powinna pilnie zgłosić się na izbę przyjęć ginekologiczno-położniczą w szpitalu.
Ocena długości szyjki macicy w badaniu USG
Jednym z najważniejszych badań wykorzystywanych do oceny ryzyka samoistnego porodu przedwczesnego jest transwaginalne badanie ultrasonograficzne i wykonanie pomiaru długości szyjki macicy.
≤ 25 mm
Długość szyjki macicy wynosząca 25 mm lub mniej w ciąży pojedynczej, stwierdzona przed 24. tygodniem ciąży, jest uznawana za istotny czynnik ryzyka samoistnego porodu przedwczesnego.
Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczącymi postępowania w przypadku krótkiej szyjki macicy i niewydolności cieśniowo-szyjkowej ocena długości szyjki macicy stanowi ważny element kwalifikacji do dalszego nadzoru i postępowania profilaktycznego. Szczególne znaczenie ma ona u pacjentek z przebytym samoistnym porodem przedwczesnym, poronieniem w drugim trymestrze lub po zabiegach chirurgicznych na szyjce macicy.
Samo stwierdzenie krótkiej szyjki macicy nie oznacza jednak, że poród przedwczesny na pewno wystąpi. Wynik badania powinien być zawsze interpretowany z uwzględnieniem wieku ciążowego oraz wywiadu położniczego.
Czy można zapobiec porodowi przedwczesnemu?
Nie wszystkim porodom przedwczesnym można zapobiec. Odpowiednia opieka prenatalna oraz wdrożenie profilaktyki u pacjentek z grupy podwyższonego ryzyka mogą jednak zmniejszyć prawdopodobieństwo jego wystąpienia.
Działania profilaktyczne tradycyjnie dzieli się na trzy poziomy.
1 Profilaktyka pierwszorzędowa
Obejmuje działania skierowane do wszystkich kobiet planujących ciążę oraz kobiet ciężarnych, mające na celu ograniczenie modyfikowalnych czynników ryzyka. Do najważniejszych należą:
- ✓ edukacja zdrowotna i odpowiednie przygotowanie do ciąży
- ✓ regularna opieka prenatalna
- ✓ zaprzestanie palenia tytoniu i unikanie alkoholu oraz substancji psychoaktywnych
- ✓ prawidłowe odżywianie i optymalizacja masy ciała
- ✓ odpowiednie leczenie chorób przewlekłych
- ✓ planowanie właściwych odstępów pomiędzy kolejnymi ciążami
2 Profilaktyka drugorzędowa
Dotyczy pacjentek, u których rozpoznano czynniki zwiększające ryzyko samoistnego porodu przedwczesnego. Do najważniejszych metod stosowanych w wybranych sytuacjach klinicznych należą:
- ✓ progesteron stosowany dopochwowo
- ✓ szew szyjkowy
3 Profilaktyka trzeciorzędowa
Obejmuje działania podejmowane w sytuacji, gdy istnieje istotne ryzyko porodu w najbliższym czasie. Jej celem jest ograniczenie powikłań wcześniactwa i poprawa rokowania noworodka.
- ✓ prenatalna steroidoterapia
- ✓ leczenie tokolityczne
- ✓ neuroprotekcja płodu – siarczan magnezu
- ✓ antybiotykoterapia
- ✓ transport do ośrodka referencyjnego
Dlaczego wczesna diagnostyka jest tak ważna?
Wczesne rozpoznanie czynników ryzyka porodu przedwczesnego umożliwia odpowiednie zaplanowanie opieki nad kobietą ciężarną oraz wdrożenie profilaktyki u pacjentek, które mogą odnieść z niej korzyść. Szczególne znaczenie mają: dokładny wywiad położniczy, ocena długości szyjki macicy w badaniu ultrasonograficznym oraz monitorowanie przebiegu ciąży.
Nie każdy poród przedwczesny można przewidzieć lub mu zapobiec. Właściwa opieka perinatologiczna pozwala jednak nie tylko na ocenę ryzyka, ale również na odpowiednie przygotowanie matki i dziecka do porodu, jeśli jego przedwczesne wystąpienie okaże się nieuniknione.
Artykuł przygotowany we współpracy z:
lek. Julia Sieńczyk
Zobacz także:
BADANIA PRENATALNE - FAKTY I MITY
Badaniami prenatalnymi nazywamy badania, które są wykonywane w czasie trwania ciąży. Poznaj fakty i mity na temat badań prenatalnych.
PERINATOLOGIA, CZYLI MEDYCYNA MATCZYNO-PŁODOWA
Perinatologia to stosunkowo nowa dziedzina medycyny, która zajmuje się profilaktyką oraz leczeniem kobiet w ciąży.

